Ga naar inhoud

‘Dankzij grenscontroles kan Duitsland Europees asielbeleid afdwingen’

Duitsland verwelkomt vluchtelingen met open armen, maar moet nu de grens sluiten vanwege de enorme toeloop. Was de Duitse hartelijkheid onverantwoord? Duitslandnieuws spreekt er over met Hanco Jürgens van het Duitsland Instituut in Amsterdam. Hij vertelt over de rol van de media, de invloed van deelstaten en de woorden van Merkel.

Duitslandkenner Hanco Jürgens is wetenschappelijk medewerker bij het Duitsland Instituut Amsterdam. Jürgens houdt zich bezig met de moderne geschiedenis van Duitsland in Europees perspectief. In 2014 publiceerde hij Na de val, Nederland na 1989.

Duitsland doet tijdelijk de grenzen dicht, werd de chaos te groot?

Met het tijdelijk sluiten van de grenzen heeft Duitsland voldoende munitie om verdere maatregelen te nemen in Europees verband. En dat is lijkt mij de doelstelling van de Duitse regering.

Dus het is eerder een politieke maatregel dan dat de nood echt te hoog werd?

Dat is moeilijk te zeggen, maar de zorgen over de toestroom zijn wel erg groot. En ik geloof ook wel dat het in de omgeving van München erg lastig wordt om zoveel mensen op te vangen. En het lijkt me duidelijk dat het nu uit de hand aan het lopen is, maar dit komt politiek gezien wel erg goed uit voor Duitsland.

Heeft Duitsland te veel ruimte gegeven aan andere landen door te zeggen ‘wij vangen ze wel op’?

Ze konden niet veel anders. De situatie was nu eenmaal zo dat met name Oost-Europese landen weinig bereidheid hadden om asielzoekers op te vangen. En dus werden de media gestimuleerd om het probleem in beeld te brengen, waardoor iedereen gealarmeerd was en we ons allemaal enorm veel zorgen zijn gaan maken om deze situatie. Terwijl wanneer je het vanuit een Syrisch perspectief bekijkt het al lang heel dramatisch is.

Maar Merkel had niet hoeven zeggen dat ‘Dublin’ tijdelijk niet meer gold.

Nee, maar dat is natuurlijk ook binnenlandse politiek. Het heeft ook te maken met de aanslagen op asielzoekerscentra, waardoor de mensen in Duitsland zich enorm zijn gaan schamen voor wat er gebeurde. En hier kon een ander beeld getoond worden, wat ook door Bild Zeitung naar voren is gehaald. In die golf is Merkel denk ik meegegaan, deels ook bewust. Want dit is een positief beeld voor Duitsland, maar nu zie je dat het enthousiasme ook zijn grenzen kent.

Dus het is vooral een beleid om in Duitsland punten te scoren?

Dat speelt wel mee, maar voor Merkel zijn de mensenrechten altijd al belangrijk geweest. Het interessante is waarom er tot deze zomer zo weinig aan gedaan is en waarom ze nu plotseling alarm slaan. Terwijl op de achtergrond de Griekenland-crisis nog doormoddert, houden we ons nu allemaal bezig met de vluchtelingencrisis.

Hoeveel druk gaat Duitsland nu op andere landen zetten?

Het streven is dat er een Europese top komt. Die is er tot nog toe niet geweest. Duitsland wil dat er over meer structurele oplossingen wordt gesproken in Europa.

Heeft Merkel het dan wel handig gespeeld om met open armen iedereen te verwelkomen?

De situatie in Duitsland is zo anders dan in andere Europese landen omdat er nauwelijks werkloosheid is en echt behoefte is aan vakmensen. En er zijn zorgen over een krimpende beroepsbevolking. Dat speelt op de achtergrond een enorme rol. Vandaar ook de uitspraak van Merkel ‘het gaat ons lukken’. Dat zou in Nederland een ongehoorde uitspraak zijn.

Maar is Merkel daarin dan niet te onvoorzichtig geweest?

Niemand had verwacht dat het tot zulke enorme gevolgen zou leiden, dat alle vluchtelingen daarop naar Duitsland zouden komen. Coalitiegenoot van Merkel CSU-leider Horst Seehofer vindt inderdaad dat dit niet had mogen gebeuren. Maar een echte overschatting van Merkel is het niet geweest.

Echt niet?

Nee, daar geloof ik niets van. Merkel is het die deze mediastorm heeft aangezwengeld. Zij heeft gezegd in een tv-interview dat het vluchtelingenprobleem wel eens groter zou kunnen zijn dan de Griekenland-crisis. Een paar dagen later moest gestemd worden over Griekenland, waarbij een vijfde van haar partij tegenstemde. Op diezelfde dag werd aangekondigd dat Duitsland 800.000 vluchtelingen verwacht. Dat was groot nieuws natuurlijk en vanaf dat moment zijn we alleen maar daar mee bezig. Wat ze misschien wel heeft onderschat, is dat die paar woorden zoveel invloed zouden krijgen. Bij Griekenland leidde een uitspraak van Merkel tot beursschommelingen en nu krijg je er volksverhuizingen van.

De vluchtelingen komen natuurlijk niet enkel uit Syrië.

Nee, meer dan 40% komt van de Balkan. Met name onder aanvoering van CSU-leider Horst Seehofer is al tijdens de opkomst van Pegida het beleid ingezet om vluchtelingen die niet gevlucht zijn voor oorlogsgeweld zo snel mogelijk terug te sturen.

Maar hij gaat als minister-president van Beieren toch niet over landelijke beslissingen?

Nee, maar de landelijke beslissingen zijn vaak wel afhankelijk van de uitvoering door de deelstaten. En die deelstaten hebben via de Bondsraad (vergelijkbaar met de Nederlandse Eerste Kamer) wel heel veel invloed. Seehofer spreekt meestal ook wel voor een aantal andere deelstaten.

Welke rol spelen de Duitse media in deze crisis?

Als je beleid wilt uitvoeren en het lukt niet. Dan kan je meerdere dingen doen. Je hebt stille diplomatie, je kunt roepen dat het zo niet langer gaat. Maar je kunt ook de media hun werk laten doen, waardoor het ineens allemaal zo actueel geworden is, waardoor er wel een oplossing moet komen. Je ziet dat Groot-Brittannië nu wel meer asielzoekers wil opnemen en Frankrijk staat aan de andere kant van Duitsland. Dus ik denk dat de media een partij vormen die nu in het belang van Duitsland bezig zijn.

Heeft u daar een voorbeeld van?

Neem de grenscontroles. Daarmee wordt het heel actueel en heel belangrijk, waardoor Duitsland kan zeggen: jongens, er moet nu echt een oplossing komen.

Willkommenskultur onder druk: kan Duitsland het aan?

Het Duitslandinstituut houdt op 22 september een debatavond met als thema: Willkommenskultur onder druk: kan Duitsland het aan? Duitslandkenner Hanco Jürgens is wetenschappelijk medewerker bij het Duitsland Instituut Amsterdam. Hij gaat in dialoog met René Cuperus en Huub van Baar.
Find this content useful? Share it with your friends!

Artikel door:
In samenwerking met het Duitsland Instituut bij de Universiteit van Amsterdam (DIA). Het kennisinstituut in Nederland over het moderne Duitsland.

Duitslandnieuws beheert sinds 2013 de grootste Nederlandstalige community van mensen en bedrijven die zich zakelijk met Duitsland bezighouden. Met bijna 4.000 verhalen in 7 jaar tijd wist Duitslandnieuws een uniek netwerk aan partners en lezers op te bouwen.