Ga naar inhoud

Onrust na staatsgreep slaat over naar Turken in Duitsland

De militaire coup in Turkije zorgt voor grote spanningen onder de in Duitsland levende Turken. Erdogan-aanhangers bedreigen Aleviten, Koerden en Armeniërs. Merkel moet balanceren om de vluchtelingendeal te redden, de spanningen onder Duitse Turken te verkleinen en tegelijkertijd Erdogans zuiveringen te veroordelen.

Eerst het geval met de Duitse komiek Jan Böhmermann, dan het Bondsdagbesluit over de Armeense genocide, vervolgens de omstreden vluchtelingendeal en dan nu de zuiveringen na de mislukte staatsgreep. Wat begon als een serie diplomatieke relletjes tussen Duitsland en zijn historische bondgenoot Turkije, ontaardt nu in een crisis.

Niet eerder in de afgelopen decennia waren de verhoudingen tussen beide landen zo slecht als nu. De door Merkel afgesloten vluchtelingendeal raakt serieus in gevaar. Duitse Turken vechten elkaar de tent uit. Verschillende gewelddadige incidenten en bedreigingen tussen Erdogan-aanhangers en Gülen-volgers, Koerden, Aleviten en Armeniërs baren de instanties grote zorgen.

Hardere toon Merkel

Merkel kreeg de laatste maanden hevige kritiek vanuit binnen- en buitenland over haar zogenaamde lakse houding ten opzichte van Erdogan. Ze noemde het satirische gedicht van Böhmermann over Erdogan ‘bewust kwetsend’ maar nam die woorden later terug. Ze stemde vervolgens in met vervolging van de komiek voor belediging van een buitenlands staatshoofd. Dat werd door veel Duitsers gezien als verraad aan de vrijheid van meningsuiting.

FDP-leider Christian Lindner op het partijcongres over het besluit van Merkel om tot vervolging van Böhmermann over te gaan

Ze was intern ook fel gekant tegen de Bondsdag-resolutie die de moord op Armeniërs door Turkije in de Eerste Wereldoorlog als genocide bestempelde. Ze was opvallend afwezig toen in de Bondsdag de stemming plaatsvond. Bij het afsluiten van de vluchtelingendeal werd haar verweten dat ze haar democratische principes overboord gooide om de vluchtelingen buiten de deur te houden.

Maar de toon van Merkel is in de afgelopen dagen flink veranderd. Zij noemt de zuiveringen in Turkije na de mislukte coup ‘reden tot grote zorg’, dat is Merkeliaans voor ‘dit kan zo niet langer’. Voor het eerst twijfelt Merkel, via haar woordvoerder, openlijk aan het Turkse EU-lidmaatschap.

https://twitter.com/RegSprecher/status/755010701756772352

Ook de normaal zeer diplomatieke minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier (SPD) roept de Turkse president tot de orde nu de noodtoestand is uitgeroepen: “bij alle maatregelen die nu in de nasleep van de coup worden genomen, moeten rechtsstatelijkheid, redelijkheid en evenredigheid bewaard blijven”. Zijn woordvoerder zei maandag op de persconferentie van de regering nog dat: “wie zo massaal journalisten, rechters en wetenschappers ontslaat of gevangen zet, lijkt niet bezig de daders van de staatsgreep te pakken”.

‘De situatie is beangstigend’

In Duitsland wonen ruim 2,7 miljoen mensen van Turkse afkomst, daaronder ook veel Armeniërs, Koerden, Aleviten en Gülen-aanhangers. De Turkse nationalisten verdenken hen er van de staatsgreep te ondersteunen. De heksenjacht die Erdogan-aanhangers in Turkije zijn, slaat nu over naar Duitsland.

In die Welt maakte de voorzitter van de Alevitische gemeenschap in Turkije melding van gewelddadigheden tegen leden zijn gemeenschap. De voorzitter van de Duitse Koerden Ali Ertan Toprak zegt in hetzelfde artikel: “de toon tussen de conservatieve islamieten en de meer liberale Turken wordt harder en agressiever”.

De Duitse Gülen-jeugdbeweging (Hizmet) wees de militaire staatsgreep publiekelijk af. Toch zegt de woordvoerder van Hizmet Karakoyun tegen dezelfde krant dat leden van zijn club sinds de mislukte couppoging worden bedreigd en dat eigendommen worden vernield. Vorige week zaterdag bestormden 150 Erdogan-aanhangers in Gelsenkirchen een vestiging van de Gülen-jeugdbeweging. Karakoyun noemt de situatie in Duitsland ‘beangstigend’.

Turks nationalisme in Duitsland

In Duitsland wonen verhoudingsgewijs meer Turkse nationalisten dan in Turkije zelf. Tijdens de laatste Turkse verkiezingen in 2015 stemden ongeveer 60% van de Turken in Duitsland op de AKP van Erdogan tegenover 49% in Turkije zelf. Recent onderzoek van de universiteit Münster en onderzoeksbureau Emnid toonde aan dat Turken in Duitsland gefrustreerd zijn omdat ze vinden dat ze zijn geïntegreerd maar nog altijd buitengesloten worden door autochtonen. Ook behoren Turken na drie generaties nog altijd tot de allerarmste etnische groepen van Duitsland.

Erdogan maakt al jaren handig gebruik van dit onbehagen. Jaarlijks huurt Erdogan ergens in Duitsland een voetbalstadion af om zijn aanhangers toe te spreken. In 2010 noemde hij op een dergelijke bijeenkomst in Keulen ‘assimilatie een misdaad tegen de mensheid’. Het islamitisch-nationalisme van Erdogan geeft Turken in Duitsland hun trots terug.

Veel van zijn aanhangers lijken de zuiveringen in Turkije na de mislukte staatsgreep nu te steunen en gaan in een aantal gevallen dus zelf op zoek naar Erdogan-tegenstanders in Duitsland. Dinsdag nog werd een Turkse uit de CDU-jeugd in Berlijn-Neukölln gezet omdat ze op Facebook had gezegd dat het goed was dat het ‘Dreck’ nu van het ‘goede’ wordt gescheiden. 

Bedreigingen Turkse bondsdagleden

Rondom de stemming in de Bondsdag over de Armenië-resolutie werden Turkse Bondsdagleden ernstig bedreigd door Turkse nationalisten. Met name de Duits-Turkse leider van de Groenen en indiener van de resolutie, Cem Özdemir, moest het ontgelden. Extra beveiliging was nodig om zijn veiligheid te garanderen. Erdogan gooide olie op het vuur toen hij voorstelde om Bondsdagleden van Turkse afkomst bloedtests te laten afnemen om hun Turkse etniciteit vast te stellen. Hij eiste bovendien dat Duitsland zijn rol in de holocaust moest erkennen.

Spitsroeden lopen

Voor de Duitse bondskanselier breken cruciale weken aan. Zij kan niet blijven toezien dat Erdogan de militaire coup gebruikt om Turkije in een autocratie te veranderen. Teveel kritiek op de Turkse president kan de met moeite gesloten vluchtelingendeal in gevaar brengen. Bovendien ligt dergelijke kritiek gevoelig bij een groot deel van de 2,7 miljoen Duitse Turken. Het kan de toch al gespannen verhoudingen tussen Turken, Aleviten, Koerden en Armeniërs verder op de spits drijven.

Deze uitgebreide documentaire van de ZDF geeft indringend beeld van het Turks nationalisme in Duitsland.

Find this content useful? Share it with your friends!

Artikel door: