Ga naar inhoud

Café Europa – Waarom de AfD niet profiteert van de misère bij de CDU

De afgelopen weken stond Café Europa uitgebreid stil bij de machtsstrijd bij de christendemocraten en de opmars van de Groenen. Maar hoe is het eigenlijk met de AfD?

Voor de podcast Café Europa van Haagsch College is Derk Marseille de Wahlbeobachter in de aanloop naar de Bondsdagverkiezingen op 26 september 2021. Daarin bespreken Mathieu Segers en Annette van Soest de achtergronden bij het Europese nieuws. Over intriges, macht en het schaakspel tussen Europese kopstukken. Hoe werkt de EU nou echt? En wat merken wij daarvan?

AfD profiteert niet van slechte peilingen CDU

De afgelopen weken stond Café Europa uitgebreid stil bij de machtsstrijd bij de christendemocraten, waarbij uiteindelijk Armin Laschet zich als kanselierskandidaat wist te positioneren en de opmars van de Groenen die zo’n beetje alle peilingen aanvoeren. Maar hoe is het eigenlijk met de grootste oppositiepartij uit de Bondsdag, de uiterst rechtse AfD?

Het gaat steeds maar over de CDU en de Groenen, hoe doet de AfD het eigenlijk?

Als je naar de peilingen kijkt, dan hebben ze niet kunnen voortbouwen op hun verkiezingssucces uit 2017. Toen haalden ze 12,6% van de stemmen, bijna 6 miljoen stemmen, en werden daarmee de grootste oppositiepartij. Maar ze zijn inmiddels gezakt naar 11%. Dit beeld is al langer dan een jaar zo en lijkt zich nauwelijks te veranderen.

En dat terwijl het historisch slecht gaat met de CDU in de peilingen, waarom kan de AfD daar niet van profiteren?

In 2017 hadden ze het tij mee, de vluchtelingencrisis stond hoog op de agenda. In de jaren daarvoor waren ze in bijna alle deelstaten met dubbele cijfers in de parlementen gekomen. Maar na veel interne strubbelingen, merkt de AfD bovendien dat er inmiddels heel andere thema’s bovenaan de politieke agenda staan. Het managen van de coronacrisis natuurlijk, maar ook de klimaatagenda.

Teleurgestelde CDU-kiezers zoeken hun heil kennelijk liever bij andere partijen. Niet alleen de Groenen doen het goed, ook de liberale FDP zit in de lift. De AfD dus niet.

Waar nog verassingseffect in kan zitten is bij de Querdenker, de dwarsdenker-beweging die tegen de coronamaatregelen protesteert, maar dit weerspiegelt zich niet in de peilingen. Wat niet zoveel zegt omdat deze structureel ondervertegenwoordigd is in enquêtes.

De vluchtelingencrisis is dus naar de achtergrond verdwenen, waar gaat het dan wel over bij de AfD?

Niet over de inhoud. De AfD kwam dit jaar vooral in het nieuws omdat sinds maart de binnenlandse veiligheidsdienst de partij officieel landelijk mag schaduwen vanwege antidemocratische elementen. Voorheen ging het om enkele lokale en regionale afdelingen.

En deze week volgde het nieuws dat de regionale veiligheidsdienst van Thüringen speciaal de AfD in die deelstaat observeert. Hier is Björn Höcke de fractieleider, bovendien de aanvoerder van Der Flügel, de vleugel die de partij nog verder naar rechts wil trekken, mogelijk zelfs de extreemrechtse hoek.

De AfD is radicaal rechts met een gematigd kamp, maar dus ook met een vleugel die de partij richting extreem rechts wil trekken. Waar gaat het heen?

Officieel moet die vraag nog beantwoord worden, maar alles wijst op een ruk nog verder naar rechts. Waar alle andere partijen hebben bepaald wie hun aanvoerder of aanvoerdersduo is richting de verkiezingen, kiest de AfD dit tussen 17 en 25 mei. De 32.000 leden hebben de keuze uit de duo’s Chrupalla/Weidel (uit de huidige partijtop) en Cotar/Wundrak (een Duits-Roemeense klimaatontkenner uit Zuid-Duitsland en een voormalig luitenant-generaal uit de Bundeswehr en lijsttrekker Nedersaksen).

De koppels staan allebei voor een richting. Chrupalla/Weidel willen nog verder naar rechts, zij steunen Höcke. De vrij onbekende Cotar/Wundrak staan voor het gematigde kamp van duovoorzitter Jörg Meuthen. Het hele proces sleept zich al maanden voort, en laat een enorme verdeeldheid binnen de partij zien.

Analisten verwachten winst voor de veel bekendere Chrupalla/Weidel, waarmee de partij nog rechtser wordt. Een tendens die al kort na de oprichting in 2013 te zien is. De gematigde conservatieve eurosceptici van toen, zijn allang verdwenen.

We hadden het net over België en daar spelen Vlaanderen en Wallonië een rol. Hoe zit dat met Oost- en West-Duitsland en de AfD?

Je ziet heel duidelijk dat de AfD in Oost-Duitsland veel beter scoort. In een aantal deelstaten zelfs meer dan 20% van de stemmen. Bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt op 6 juni zitten ze de CDU op de hielen om de grootste partij te worden. Niet omdat de AfD het zo goed doet, maar vooral omdat de CDU zakt in de peilingen.

Juist in Oost-Duitsland vertolkt de AfD het geluid van de kiezers die zich niet gehoord voelen door de gevestigde partijen, het oosten zit op twee derde van het inkomen ten opzichte van het westen, is gemiddeld ruim boven de 65 jaar (Duitsland bij stemgerechtigden als geheel boven 50 jaar) en daarmee ook een sterke hang naar verleden, terug naar vroeger, wrok over hoe het oosten is achtergelaten na Die Wende.

Vaak is er weinig anders en dat beïnvloed heel sterk. De verschillen tussen oost en west zijn veel minder sterk in grotere steden met meer economische activiteit zoals Leipzig, studentenstad, waar de Groenen aan de leiding gaan. Maar over het algemeen nemen de tegenstellingen tussen oost en west Duitsland eerder toe dan af.

Uit de twee leidersduo’s die kandidaat staan, komt alleen Chrupalla uit Oost-Duitsland. Dat is dus een voordeel voor hem.

In hoeverre staan andere partijen nog open voor samenwerking?

Inmiddels sluiten alle partijen samenwerking uit, ook op regionaal en lokaal niveau. Vanwege het dubieuze verleden van enkele topbestuurders en bijvoorbeeld hun deelname aan extreemrechtse protestmarsen. CDU en FDP huldigen het standpunt dat wanneer ze AfD-light willen zijn, ze hier geen stemmen mee terugwinnen. Het duidelijkste was dat te zien in de omslag van Markus Söder die van stramrechts ineens open stond voor de Groenen.

Conclusie: interne verdeeldheid heeft ertoe geleid dat de AfD inhoudelijk niet verder is gekomen dan een anti-immigratiepartij en daarmee tot nu toe een one issue partij lijkt op een thema dat nu geen potentie voor groei heeft. Mogelijk echter dat het na de lijsttrekkersverkiezing van eind mei verandert.

Café Europa en andere Audio

Luister naar andere podcasts van Duitslandnieuws


Artikel door:

Derk Marseille (1980) legde samen met Bertus Bouwman en Roy van Veen het fundament voor Duitslandnieuws.nl. Sinds 2005 actief bij BNR Nieuwsradio is dit zijn eerste eigen onderneming. Derk doet de eindredactie, de podcast en werkt creatieve concepten uit in samenwerking met externe partijen. Daarnaast is Derk veelvuldig actief als dagvoorzitter en moderator op internationale events. In het Engels, Duits en uiteraard het Nederlands.