Ga naar inhoud

Nationale dodenherdenking belangrijker dan ooit voor iedereen

Het wordt tijd om het gedachtegoed achter de nationale dodenherdenking leidend te maken en niet de nationaliteit van zijn deelnemers. Juist het samen met Duitsers op de Dam herdenken zou een krachtig signaal zijn in tijden waarin in Duitsland het rechts-populisme op toenemende steun kan rekenen. Rechts-populisme, dat de Duitse superioriteitsgedachte niet langer als besmet begrip beschouwt.

Met mijn familie volgde ik afgelopen woensdag de nationale dodenherdenking op de Dam in Amsterdam via de televisie. Een prachtige, gevoelige ceremonie en zeer gepast hierbij. Ik zag een zeer geëmotioneerde koningin Maxima. De rede van burgemeester Aboutaleb sprak me eveneens zeer aan en niet te vergeten het gedicht van Sterre Wolthers als winnares van de jaarlijkse poëziewedstrijd Dichter bij 4 mei.

Ik ga nooit naar de Dam in Amsterdam tijdens de dodenherdenking. Ik weet dat Duitsers bij die ceremonie voor veel mensen niet welkom zijn. Toen de vroegere Duitse ambassadeur Läufer in 2009 heeft verzocht om als vertegenwoordiger van de Bondsrepubliek Duitsland bij een nationale herdenking te mogen zijn, werd dit door het Nationaal Comité 4 en 5 mei afgewezen. In 2012 werd wel de Duitse bondspresident Joachim Gauck uitgenodigd om op 5 mei in de Grote Kerk van Breda te spreken.

Ik begrijp de gevoeligheid. Ik ben negen jaar na de Tweede Wereldoorlog geboren. Ik ben opgegroeid met het voor deze generatie typische Duitse collectieve schuldgevoel. Ik heb mijn hele leven, van schooltijd af aan, geleerd wat antisemitisme en racisme en de daaraan gekoppelde superioriteitswaan teweeg heeft gebracht. Voor mij is altijd het credo ‘nooit meer’ gezaghebbend geweest. Daarom schrijf ik deze column.

Draait het om de nationaliteit?

De centrale vraag die mij beweegt, is: ‘Zou de nationaliteit of juist het gedachtegoed bij de dodenherdenking leidend moeten zijn?’ Het Koningshuis had immers altijd goede banden met Duitsland en daarnaast hadden prins Bernhard en prins Claus als leden van de koningsfamilie Duitse wortels. Koningin Maxima is van Argentijnse oorsprong.

En mijn kinderen? Zij zijn geboren en getogen in Amsterdam. Minderjarig op dit moment en als zij 18 zijn, mogen ze zelf kiezen. Het is zeer aannemelijk dat ze voor de Nederlandse nationaliteit kiezen. Terwijl ze nu niet welkom zijn op de Dam, zou dit met een Nederlandse paspoort opeens veranderen. En zijn Nederlanders die de Jodenvervolging hebben ondersteund wel welkom?

AfD wil af van het historisch besef

In dit kader verwijs ik graag naar enkele ontwikkelingen in Duitsland. De pas drie jaar oude politieke partij Alternative für Deutschland (AfD) kan op dit moment in de peilingen rekenen op zo’n 15% van de stemmen. Ruim een week geleden heeft de AfD een nieuw partijprogramma besloten.

Dit programma heeft niet alleen een anti-islam-retoriek, maar ook een nationaal conservatief denken uit de jaren ’20 en ’30 van de afgelopen eeuw. De toonzetting sluit weer aan bij superioriteitsgedachten. Het lidmaatschap in de EU wordt ter discussie gesteld en tegelijkertijd worden nauwere banden met Rusland gepropageerd. Daarenboven dient de Duitse buitenlandse politiek vooral de nationale belangen en het ‘Wohl des deutschen Volkes’ te dienen.

In het kader van de dodenherdenking en de vervolging van Joden, Roma, Sinti, homoseksuelen, gehandicapten, communisten, socialisten en gelovigen tijdens het Derde Rijk is belangrijk dat de Duitse AfD een volstrekt andere koers vaart. De AfD is van mening dat men in Duitsland te veel op de tijd van het nationaalsocialisme is gericht en wil veel minder aandacht besteden aan de oorzaken en gevolgen van het nationaalsocialisme. De AfD wil weg van het breed gedragen Duits historisch besef.

Opstaan tegen racisme en antisemitisme

Dit is ook een van de reden waarom alle geloofsrichtingen in Duitsland afgelopen week gewaarschuwd hebben voor de poging van de AfD om maatschappelijke onrust te creëren. De Zentralrat der Juden, de Zentralrat der Muslime, de evangelische en de katholieke kerk hebben allen door hun voorzitters soortgelijke statements afgegeven.

Is het niet in het belang van het gedachtegoed van de dodenherdenking om juist hierbij in Nederland op de Dam tegen deze geluiden op te staan en samen met alle mensen die tegen racisme, antisemitisme en daarmee samenhangende tendensen zijn, ongeacht hun nationaliteit?

Leidraad voor de toekomst

Het beroemde gedicht van de Duitse Pastor Martin Niemöller die eerst lid van de NSDAP was en vervolgens in het verzet ging, is nog steeds actueel:

Toen de nazi’s de communisten arresteerden heb ik gezwegen;
ik was immers geen communist.
Toen ze de sociaaldemocraten gevangenzetten heb ik gezwegen;
ik was immers geen sociaaldemocraat.
Toen ze de syndicalisten kwamen halen heb ik gezwegen;
ik was immers geen syndicalist.
Toen ze de Joden opsloten heb ik gezwegen;
ik was immers geen Jood.
Toen ze de katholieken arresteerden heb ik gezwegen;
ik was immers geen katholiek.
Toen ze mij kwamen halen
…was er niemand meer die nog kon protesteren.

Zou het niet een veel sterker signaal uitstralen als alle mensen die tegen racisme, antisemitisme en vervolging van andersdenkenden zijn tijdens de dodenherdenking op de Dam in grote getale bijeenkomen? Zou zo’n herdenking in deze tijden waarin populisme groeit niet alleen aan het verleden herinneren, maar ook een goede leidraad voor de toekomst bieden?

Find this content useful? Share it with your friends!

Artikel door: