CDU/CSU

Maar Merkel II was verre van rimpelloos. Naast de vele eurotoppen, crisisoverleggen rond Griekenland en andere probleemlanden had de bondskanselier voldoende te stellen met haar eigen ministersploeg. De populariteit van het CDU is onlosmakelijk verbonden met de bondskanselier. Dat is de kracht en de zwakte van het CDU. Die zwakke kant is; wat is het CDU nog zonder Merkel? En de sterke kant; geen politiek probleem lijkt haar te deren.

Plagiaatministers

De CDU-ministers Franz Josef Jung (verzuimde informatie te geven over een aanval in Kunduz), Karl-Theodor zu Guttenberg (pleegde flinke plagiaat tijdens zijn studie) en Annette Schavan (pleegde eveneens, maar minder plagiaat) stapten tijdens hun ambtsperiode op. Ook recent verkeerden diverse CDU-ministers in zwaar weer. Zo moest defensieminister Thomas de Maizière nog in juni diep door het stof toen hij moest toegeven dat de door de luchtmacht aangeschafte Amerikaanse drones niet functioneerden. Een kostenpost van zo’n 600 miljoen euro, waar De Maizière al veel langer van wist en na liet de Bondsdag in te lichten. Uiteindelijk nam staatssecretaris Stéphane Beemelmans die schuld op zich waardoor de minister kon blijven zitten. Zo vlak voor de verkiezingen moest de schade beperkt blijven.

In het gareel

CDU-minister Ursula von der Leyen (werkgelegenheid en sociale zaken) bracht Merkel in een moeilijke positie toen zij tegen de partijdiscipline in campagne voerde voor een vrouwenquotum in de top van beursgenoteerde bedrijven. Gezinsminister Kristina Schröder knapte dat zaakje voor Merkel op door met een vurige speech het CDU-bondsdagleden in het gareel te houden. Daarmee werd voorkomen dat oppositiepartijen SPD en Die Günen een wig konden slaan binnen de coalitie.

Natuurkundige stappen

De grote kwaliteit van Angela Merkel is dat een enorme onoplosbare probleem verandert in meerdere beter oplosbare problemen”, zegt de Duitse schrijver en natuurkundige Harald Lesch. “Kleine problemen, kleine successen. Heel pragmatisch zoekt ze haar weg naar de oplossing. Zo doen natuurkundigen dat.” Merkel die zelf natuurkunde studeerde aan de Karl-Marx Universität in Leipzig beaamt die werkwijze tegenover televisiezender ZDF. “Als je voor een nieuw probleem staat waar nog geen passende oplossing voor is, moet je eerst maar een stap zetten om te kijken of dat werkt. Dan ga je kijken wat het volgende probleem is.”

Leider van Europa

Vooral in haar tweede ambtsperiode toonde Merkel zich als de leider van Europa. Terwijl Zuid-Europa in grote financiële problemen is, heeft Duitsland als meest invloedrijke land van de Europese Unie het eigen huishoudboekje op orde. Vooral de zuidelijke staten Beieren en Baden-Württemberg gaat het economisch voor de wind. Niet toevallig deelstaten waar de CDU/CSU populair is. Als de leiders van China en de Verenigde Staten met Europa willen spreken, bellen ze niet meer naar Brussel maar naar Berlijn.

Alternativlos

Als dan in 2010 het eerste reddingspakket voor Griekenland wordt opgesteld, noemt Merkel dat een ‘Alternativlos’ plan. Er is volgens haar geen andere optie om de Euro en de Grieken te redden. Dat woord is haar lang nagedragen door de oppositie. Er is zelfs een nieuwe politieke partij opgericht om Merkels stelligheid te betwisten; Alternative für Deutschland (AfD). Volgens die partij is er wel een alternatief; landen moeten zelf kunnen beslissen om uit de Euro te stappen. De AfD krijgt vooralsnog weinig handen op elkaar.

Aarzelend of geduldig

Vanuit de eigen gelederen klinkt er hoogstens besmuikt gemor tegen nieuwe steun voor Griekenland. Maar uiteindelijk stemt iedereen met weinig tegenspraak toe. Ook de oppositie, zoals Grünen-leider Katrin Göring-Eckardt het verwoordt. “Merkel heeft eerst een beetje gewacht, geaarzeld. En toen heeft ze een beslissing genomen. Laat, maar volgens mij is ze wel de goede kant op gegaan.”

Die afwachtende politiek wordt haar vaak verweten. Merkel zou geen beslissingen durven nemen. Voor de één is dat weifelen, maar CDU-minister Von der Leyen legt het anders uit: “Ze heeft geduld. Uiteindelijk zet ze de stap, op zo’n tempo dat iedereen kan meekomen.”

Mutti

Het is ook een manier om boven de partijen te staan. Boven het strijdgewoel van anderen, wat haar de bijnaam Mutti oplevert. Door de één schertsend gebruikt, door de ander liefkozend. Zolang je haar maar niet onderschat, zegt Horst Seehofer, partijvoorzitter van de CSU, de Beierse zusterpartij van het CDU. “Dan heb je al verloren. Angela Merkel heeft een enorme dossierkennis, kent alle details. Daardoor ben je zelf ook genoodzaakt je zeer goed voor te bereiden.”

Onaantastbaar

Het lijkt wel of geen enkel probleem Merkel kan raken. In juni 2013 kampen delen van Duitsland met grote overstromingen. Elf jaar geleden liepen dezelfde steden onder water. In tussentijd is er weinig veranderd. Het wordt Merkel niet aangerekend. Begin juli organiseert ze met Frankrijk en andere Europese landen een top over de grote problemen rond jeugdwerkloosheid. Veel te laat volgens de oppositie. De kiezer valt haar nog niet af.

President Obama van de Verenigde Staten bezoekt Berlijn eveneens in juni en Merkel noemt internet ‘Neuland’. Er wordt om gelachen en over gespot. Grimmiger wordt het als na onthullingen van klokkenluider Edward Snowden blijkt dat de Verenigde Staten Duitsland op grote schaal afluisteren. Het raakt een open zenuw in Duitsland omdat de afluisterpraktijken van de Stasi nog vers in het geheugen liggen. Duitsers zijn erg gesteld op hun privacy. Maar Merkel houdt zich koest tegenover bondgenoot Amerika die de Duitsers sinds hun weigering Irak binnen te vallen met enig wantrouwen bekijken. De Duitse kiezer lijkt het te pikken.

Spiegel

Angela Merkel is niet de flitsende charismatische leider die visies aan de horizon schetst. Geen vuist van haar naar de hemel, geen vlammende toespraken. En dat bevalt de kiezer wel. Merkel kan eigenlijk helemaal niet speechen”, stelt debatprofessor Dietmar Till. “Ze is retorisch eigenlijk heel gebrekkig. Heel merkwaardig, maar juist daarmee wint ze mensen voor zich. Velen spiegelen zich aan haar. Ze denken; zij kan het niet en ik ook niet. Daarom stem ik maar op haar.”

Steinbrück

Volgens Till is het maar moeilijk te verklaren waarom eenzelfde principe niet opgaat voor Merkels tegenstrever; SPD-leider Peer Steinbrück. “Het probleem bij Steinbrück is dat de SPD zich geen echt thema heeft kunnen toe-eigenen waarmee ze Merkel kunnen aanvallen.” Steinbrück kan goed spreken, maar is vooral druk om zich uit netelige situaties van zijn eigen partij te manoeuvreren, vertelt de professor. “Dan zijn het weer hoge honoraria voor lezingen, of ongelukkige uitspraken. En als hij een thema probeert aan te snijden waarmee hij het CDU zou kunnen schaden, is Merkel er als de kippen bij om hem de wind uit de zeilen te nemen.”

Atoomenergie

De coalitie van ‘Zwart-geel’ nam in 2011 na de kernramp in het Japanse Fukushima de beslissing om te stoppen met atoomenergie. Een opmerkelijke keuze, zeker in vergelijking met omringende landen waar kernenergie nog behouden wordt. Daar volgde Merkel de algemene Duitse opinie die geen Tsjernobyl of Fukushima in Duitsland wilden hebben. Het lijkt een vervolgstap op de Energiewende die haar voorganger Schröder in gang zette.

Wind uit de zeilen

Het past ook in de tactiek die Merkel vaker toepast om de oppositie de wind uit de zeilen te nemen. Nu kunnen Die Grünen minder snel zeggen dat Merkel zich niet bekommert om het milieu. Verwijt de SPD dat de huurprijzen te snel stijgen; de regering pleit voor een rem op die prijs. Zelfs een minimumloon is sinds vorig jaar bespreekbaar. Stelt het hooggerechtshof in Karlsruhe dat homo’s gelijke rechten moeten krijgen om kinderen te adopteren; Merkels adjudant Volker Kauder zet het meteen op de politieke agenda. Om het na al te veel CSU-gemopper naar de lange termijn te schuiven. Merkels tegenstanders kunnen steeds moeilijker zeggen dat de christendemocraten in het verleden blijven hangen. Onder Merkel is het CDU naar het midden opgeschoven.

Leven na Merkel

De vraag is of er leven is na Merkel. Een lange rij aan CDU-kroonprinsen is als overbodige ballast overboord gezet om stoomschip Merkel op koers te houden. Zu Guttenberg, De Maizière, Schavan, McAllister en anderen zijn uit het machtscentrum weggedreven.

Duitsland lijkt zich al neer te leggen bij een derde periode van Merkel. Of dat nu een voortzetting met de huidige coalitiepartner FDP wordt, of toch weer een ‘große Koalition’ met de SPD. Kan onder Merkel dan een opvolger opgroeien zonder haar voorbij te streven? Als de SPD tegen die tijd het eigen lek boven heeft, weten de sociaaldemocraten wat hen te doen staat.

Vergelijk de Europolitiek van alle partijen met elkaar

Verkiezingsspotje CDU