SPD

Het de bewering dat het zo goed gaat met Duitsland doelt de SPD natuurlijk op het hervormingsprogramma Agenda 2010. Dat werd ingezet in 2003 onder Gerhard Schröder, de voorganger van Angela Merkel. Het CDU oogst nu rijkelijk van het zaaigoed dat met tranen werd gezaaid door de SPD, zo klinkt het.

Agenda 2010

Dit voorjaar werd een bescheiden feestje gevierd rond Agenda 2010, wat precies tien jaar eerder in 2003 werd ingezet. Destijds bestempelden vele economen Duitsland als de ‘zieke man van Europa’. Een reeks hervormingen was nog niet doorgezet (hervormingsfile van Kohl) en de rood-groene regering Schröder zette zijn schouders er onder om dat toch te doen. Het nam vele impopulaire maatregelen, die zeker bij de eigen achterban vaak slecht vielen.

Groot onderdeel van het plan was de loonmatiging voor veel Duitsers. Noem het maar gerust loon inleveren, want tussen 2003 en 2008 daalden de Duitse lonen gemiddeld met 0,3%. De meeste banen ontstonden in de lagelonensector, in Duitsland vaak ‘Minijobs’ genoemd, met uurlonen ver onder de 10 euro per uur.

Meer dan loonmatiging

Dat de Duitse economie er bovenop kwam puur door loonmatiging is te eenzijdig gedacht. Een grote factor is dat de degelijke Duitse maakindustrie zeer gewild werd in opkomende economieën. In bijvoorbeeld China wil iedereen die het betalen kan een Mercedes-Benz of andere ‘Made in Germany-producten’.

Politieke zelfmoord

Onderdeel van de hervormingen voor het sociale stelsel waren het flexibeler maken van de arbeidsmarkt door kortere en lagere uitkeringen voor werklozen. Daar bovenop werd de loonbelasting verlaagd. Stuk voor stuk maatregelen die je niet verwacht bij socialisten en die dus ook zeer slecht lagen bij de linkse kiezer. Het werd een soort politieke zelfmoord, want Schröder moest het in 2005 nipt afleggen tegen Merkel.

Schaduwkanten

Nu Duitsland profiteert van Agenda 2010 is het volgens de SPD nodig tijd om ook naar de schaduwkanten van de de harde hervormingen te kijken en heeft kanselierskandidaat Peer Steinbrück openlijk kritiek op het oude SPD-beleid. Volgens de SPD verdienen in Duitsland 6,8 miljoen mensen uit de beroepsbevolking minder dag 8,50 euro per uur. Dat bedrag moet het algemene minimumloon worden als het aan de sociaaldemocraten ligt. Grote kans dat dit een thema wordt voor de nieuwe regering, omdat het CDU en zelfs de FDP niet afwijzend hebben gereageerd. Al zet het CDU wel vaker oppositiethema’s op de agenda om ze vervolgens ver voor zich uit te schuiven.

Peilingen

Het grote probleem voor de SPD is dat ze als tweede partij van Duitsland mijlenver achterliggen op de Union van CDU en CSU. Al maanden heeft de Union zo’n 40% en blijft de SPD steken rond de 25%. Bij die slechte cijfers wordt naar de uitdager van Angela Merkel gekeken; Peer Steinbrück. Hij zou juist moeten kunnen scoren tegenover Merkel, omdat hij als minister en minister-president in de deelstaten Sleeswijk-Holstein en Noordrijn-Westfalen indruk maakte als een stabiele roerganger. Als minister van Financiën in Merkel I vormde hij een goede tandem met de bondskanselier. Nu staat het toenmalige ‘droompaar’ Merkel-Steinbrück tegenover elkaar.

Duidelijke taal

De kanselierskandidaat profileert zich met ‘klartext’, duidelijke taal. En inderdaad, waar Merkel voorzichtig formuleert, durft Steinbrück spontaan en snedig te reageren. Beroemd is zijn reactie op het regeringsverklaringing van afgelopen juni: ‘U kunt simpelweg niet met geld omgaan!’ Een mooi staaltje van bevlogen retoriek. Mensen die de politiek van dichtbij volgen, smullen er van.

Verfrissend of flapuit

Daar zit meteen het probleem. De boodschap van Steinbrück landt niet bij de eigen achterban. De ‘Spitzenkandidat’ kwam in de aanloop naar de verkiezingen regelmatig in opspraak doordat hij met lezingen en commissariaten veel geld verdiende (totaal 1,25 miljoen). Hij maakte de Italiaanse politici Berlusconi en Grillo uit voor clowns. Zijn Klartext-uitspraken worden niet altijd als spontaan en verfrissend ervaren, maar worden regelmatig als een boomerang teruggeslingerd naar Steinbrücks hoofd en gelden dan als versprekingen van een flapuit. Niet bepaald een goede eigenschap voor een bondskanselier, zo oordelen vele commentatoren.

Geen vakbondsleider

Alle spitsvondige Klartext van Steinbrück ten spijt, de SPD-kiezer omarmt hem niet. Het maakt dat de SPD-kiezer een Kanzlerkandidat zien die rijk werd met hoge honoraria voor lezingen en publicaties met het uiterlijk van een Beierse bankdirecteur. Hier staat geen vakbondsleider, geen man die het volk in beweging zet. Wie wel stemt op de SPD, doet dit voornamelijk op de partij, niet op de persoon Steinbrück. Als hij zich op televisie dapper door een spervuur aan lastige vragen werkt over alle campagneperikelen, dan vormt zich het beeld van een ervaren raspoliticus. Maar geen typische sociaaldemocraat waar de SPD-kiezer zich mee identificeert.

Tien miljoen bankzitters

Ondanks de programmatische ruk naar links die Steinbrück nam, zal hij geen stemmen afsnoepen van Die Linke, waar voormalig SPD’er Oskar Lafontaine per 2007 de fanatiek linkse SPD’er onderbracht. Ook op overlopers van andere partijen hoeft de SPD niet te rekenen. Steinbrück hoopt op de 10 miljoen mensen die op de verkiezingsdag normaal gesproken de bank niet af komen om te stemmen, maar die de mediagenieke Gerhard Schröder in 1998 wel wist te mobiliseren. Alleen dan komen de sociaaldemocraten een beetje in de buurt van de CDU/CSU-unie. Op Amerikaanse wijze gaat de SPD de deuren langs en belt aan bij de bankzitters en spreekt Steinbrück over grote Duitse thema’s. Hoeveel dat helpt, zal 22 september uitwijzen.

Onstuitbare neushoorn

Steinbrück verzamelt graag neushoornbeeldjes, ze staan in zijn werkkamer. “Neushoorns komen langzaam op gang, en eenmaal in volle vaart zijn ze niet meer bij te houden.” Die onstuitbare Sturm und Drang staan ook voor zijn tomeloze inzet waarmee hij politieke vraagstukken aanpakt, vertellen zijn naaste medewerkers in een ZDF-documentaire. Op die onstuitbare opmars hoopt Steinbrück. Ook Schröder won in 1998 tegen alle polls in meer stemmen dan verwacht. Een mooie strohalm voor de SPD-leider, die ontegenzeggelijk langzaam op gang komt. Voorlopig ver achter Merkel.

Grote coalitie

Mocht de SPD winnen, dan regeert Steinbrück het liefst met Die Grünen waar de SPD nog goede herinneringen aan bewaart sinds de rood-groene coalitie van Schröder van 1998 tot 2005. In de peilingen komt die combinatie niet in de buurt van de Union, zelfs niet nu Die Linke zich bij het linkse blok wil aansluiten.

Gedwongen droomhuwelijk

De kans is veel groter dat het voormalige droompaar Merkel-Steinbrück tot elkaar veroordeeld wordt wanneer de FDP de kiesdrempel van 5% niet haalt of wegens alle strubbelingen bij Merkel in ongenade gevallen is. Dan komt de Grote Coalitie weer in zicht. De vraag is of Steinbrück dat huwelijk met enthousiasme hernieuwen wil.

Vergelijk de Europolitiek van alle partijen met elkaar

Verkiezingsspotje SPD